parallax background

Tarihsel Bir Bakış Açısıyla; Spor

petranboard-rize-snowboard
Petranboard mu? Snowboard mu?
Aralık 9, 2018
Sporun Tarihsel Gelişimi; Snowboard
Aralık 21, 2018

Sporun hikayesini merak ediyor musunuz? Tırmanışın altında yatan nedenleri, ilk nerede ve kim tarafından bulunduğunu mesela? Belki de bizi spor yapmaya iten güdüler, bambaşka bir şey atlatmak istiyordur bize.

İnsanlık tarihine baktığımızda; bilimsel ve toplumsal açıdan gerçekleşen her dönüşümün belli nedenleri ve sonuçları var. Geriye dönüp baktığımızda birbirinden farklı; ideolojileri, bilimsel buluşları, etik kuralları, ve toplumsal yaşayış biçimlerini görebiliriz. 

spor-tarih
1968 Meksika’da Olimpiyat açılışı, sporcu Enriqueta Basilio. Görsel ⓒ Wikipedia commons.

Geçmişte çok kaybolmadan, varmak istediğimiz noktaya gelelim. Bu kadar farklı aşamadan geçmiş insanlık tarihinde, her keşfedilen şeyin belli bir nedeni ve sonucu varsa,  acaba sporu keşfetmenin altında yatan nedenler deler diye kafamızda dönen soruları toparlamaya karar verdik ve bu yazı dizisini oluşturduk. Herkesin tutkunu olduğu spor dallarının nasıl keşfedildiği, geçirdiği dönüşüm süreci merak uyandıracak bir konudur diye düşündük.

Milattan Önce Spor Mu Varmış?

spor-tarih
Kutsal kent, Olimpiya

Sporun tarihsel gelişimine bakıldığında, tam olarak ne zaman keşfedildiği belli olmasa da, yapılan yarışmalar tarihsel süreçte yerini almış. En eski spor aktiviteleri; at arabaları, okçuluk ve binicilik olarak biliniyor. Adını bu alanlarda duyuran Sümerler (M.Ö. 5000), sonrasında Asurlular (M.Ö.1000), Pers, Çin, Hun İmparatorlukları (M.Ö. 300) ve Eski Yunan; spor tarihinde ön sıralarda. Okçuluk ve binicilikten sonra bilinen en eski spordalı, atletizm. Kaynaklara göre ilk atletizm yarışları; M.Ö. 3800’lü yıllarda Mısır’da yapılmış.

spor-tarih
İlk Olimpiyat Oyunları

En eski atletizm yarışının Mısır’da yapıldığı bilinse de, en ünlü yarışlar sizin de tahmin edebileceğiniz gibi, Eski Yunan’da yapılan Olimpiyat Oyunları. Eski Yunan’da Olimpiyat Oyunları, günümüzdekinden daha farklı olduğunu belirtmeden geçmek olmaz. Dönemin Olimpiyat Oyunları, bir nevi kültürel etkinleri de kapsamaktaydı. Etkinliğin içerisinde spor müsabakaları yanında, çeşitli kültürel aktiviteler de gerçekleştirilirmiş. Hatta bu etkinliklerde, günümüz tabirinde bir çeşit festival anlayışı benimsenirmiş.

spor-tarih
Pierre de Coubert, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) kurucusu

Olimpiyat Oyunları yukarıda da bahsettiğimiz gibi temelleri M.Ö. 8.yy’da Olimpia’da başlasa da, modern Olimpiyat Oyunları ilk defa 1896 yılında, Pierre de Coubert’in Uluslararası Olimpiyat Komitesi’ni (IOC) kurması sonrasında gerçekleşti. 1924 yılında ilk Olimpiyat Oyunları gerçekleştirildi. Tabi o dönemler dünya pek sakin bir yer olmadığı için (I. Dünya Savaşı, II.Dünya Savaşı vb) oyunlar bir müddet aksadı. 

Modern Olimpiyat Oyunlarını, konumuz gereği bir kenara bırakıp, sporun profesyonel bir şekilde yapılmasına katkı sağlayan Antik Olimpiyat Oyunlarına dönelim. Antik Olimpiyat Oyunlarının ilk olarak nerede ve ne zaman başladığına ilişkin kesin bir bilgi olmasa da, konuyla ilgili pek çok efsane ve hikaye bulmak mümkün.

Efsanelerden biri Olimpia Kralı ve Peloponnisos’a adını veren kahraman olan Pelops’a ait. Yunan düşünürü Titus Flavius Clemens’e göre ise bu oyunlar Pelops’un ruhuna sunulan armağanlardan başka bir şey değildir. Dolayısıyla Olimpiyat Oyunlarının o dönem için diğer bir amacı, inançların gerektirdiği bir davranıştı.

spor-tarih
Herakles

Bir başka söylenceye göre ise mitolojik kahraman Herakles’in Olimpiya’da bu tip bir oyuna katılarak kazanmasının sonucunda bu oyunların her dört yılda bir geleneksel olarak yinelenmesi istediği yönündedir.

Antik Yunan’da Olimpiyat Oyunları

Bir başka efsane bunun Zeus tarafından Titan Kronos’a karşı aldığı yenilgi sonrasında koyulduğunu söyler. Değişik kaynaklarda bunun Elis Kralı İfitos’un MÖ 9. yüzyılda halkını büyük bir savaşın içine düşmekten kurtarması için Pythia’ya giderek ona danıştığını, kâhinin ise ona tanrılar onuruna oyunlar düzenleyerek tanrıların memnuniyetini kazanmasını önerdiği geçer. Bunun sonucunda İfitos, bu oyunları düzenlemeye başlar ve Spartalı düşmanları bu oyunlar süresince onlara saldırmayı durdurur. Oyunlar tanrıların yaşıyor olduğuna inanılan Olimpos Dağı’nda düzenlenir ve adını da bu dağda düzenlenmesinden ötürü alır. Ancak kökeni ne olursa olsun olimpiyat oyunlarının Antik Yunanistan’da Eleusis Gizemleri’nin yanında düzenlenen en büyük iki dinsel törenden biri olduğu kesindir.

spor-tarih

Sporun ilk olarak yapılma nedenlerini, tarihsel gelişiminden anlayabiliyoruz. Temelde, inanca dayalı nedenlerden dolayı yapılsa da bunun yanında; güzelliğin, eğitimin ve savunmanın da büyük bir etkisi vardı. Güzelliği; Antik Yunan’daki felsefeye ve güzelliğe verilen önemle ilişkilendirebiliriz. Antik döneme ait pek çok heykel, orantısal olarak güzel vücutları konu etmiştir. Buda, dönemin güzellik anlayışını bize verebilir. Diğer nedenler olan eğitim ve savunma ise, dönemin önemli alanlarından bazıları. Antik Yunan, eğitime verdiği önemle bilim ve felsefe tarihine büyük ölçüde katkı sağladı. Sporun vücudu eğitmek alanındaki görevi de, bu açıdan bakıldığında ilişkilendirilebilir.Dönemin en önemli savunma gücü elbette ki insan gücüydü. Dolayısıyla savunma sanatını ne kadar iyi öğrenmiş insan varsa, o kadar önemliydi bir devlet için. Spor, tüm bu farklı amaçlarla yoğuruldu, harmanlandı ve günümüze kadar geldi.

Günümüze Dönelim 

spor-tarih
ATİNA – 1896: Atina, Yunanistan’da Modern Dönemin ilk Olimpiyat Oyunlarında 100 metre sprint başlangıcı. Görsel ⓒ Getty Images)

Günümüzde ise spor, profesyonel bir etkinlik olarak karşımıza çıkıyor. Herkes, spor yapmanın önemli olduğunu bilse de genelde herkes farklı nedenlerden dolayı spor yapamıyor. Ama profesyonel olarak bakıldığında da sporu seçenler, belli oranda hayat tarzlarını da seçmiş oluyorlar. Mesleğinizin spor olduğunu düşündüğünüzde, ne demek istediğimi anlayacaksınız. Spor artık günlük hayatımızda, Antik Yunanda yaşayanlarınkinden çok farklı. Kişisel gelişime etkisinden ziyade, toplumsal olarak da büyük öneme sahip. Yapılan spor müsabakaları, sporu yapmayanları da sürece dahil eden bir etkinlik oluveriyor. Kazanmak, yarışmak ve eğlence gibi çeşitli beklentilerin karşılandığı spor müsabakalarının farklı boyutlarda etkisi bulunuyor üzerimizde. Belki de bir insan olarak eğitmemiz gereken bazı duygularımızı ve dürtülerimizi, eğitmemizi sağlıyor. Ne dersiniz?

spor-tarih
UEFA Avrupa 2016

Modern spora baktığımızda, spordaki gelişim gözle görülür bir hal alıyor. Sporun kategorilemesinde bile değişiklikler yaşanmış. Sporu Yaz Sporları ve Kış Sporları olarak 2 ana dala ayrıldığını görürüz. Bu 2 ana dalın altında da 45 farklı spor dalı bulunuyor. Tabi bu sporların kendi içerisinde de ayrıldığını unutmamak gerekir. Örneğin, atLetizim tek bir spor dalı olsa da altında, yüksek atlama, sırıkla atlama, gülle atma, disk atma gibi 27 farklı alt kategori de bulunuyor. Dolayısıyla, aslında spor bizim bildiğimizden farklı olarak, doğa sporları gibi ayrı bir dala ayrılmıyor.

Yakın bir tarihe kadar sporu, doğa sporu gibi ayrı bir dal olarak ayırmamız biraz garip gelebilir kulağa. Çünkü spor zaten doğada yapılan bir aktiviteydi. Sonradan sporun kendi içinde gelişmesi ve farklı branşlara ayrılmasıyla, farklı spor türlerinden bahseder olduk. Özellikle salonda yapılan spor türlerinin gelişmesiyle, doğa sporu kategorisi apayrı bir dal olarak karşımıza çıkmaya başladı. 

Gerek dinsel nedenlerden, gerek savunma gerekse eğitim nedeniyle yapılsın, spor iyi ki bulunmuş diyoruz şimdi. Fiziksel faydalarının yanında, bi o kadar da psikolojik faydalarının olduğu kanıtlanan spor, herbirimiz için ihtiyacı olan bir gereksinim.  

Bir cevap yazın

📲 Ücretsiz İndir